Categorie: blog

Dit is het derde artikel uit een serie van zes artikelen.
Deze artikelen gaan over het antwoord op de kwestie: Wat kun je doen als je ongelukkig bent – en je omgeving zal niet veranderen?
Dit derde deel gaat over de basisposities van alle afhankelijkheid: de rollen in de Dramadriehoek (Karpman, 1968)

Dramadriehoek

Dr. Stephen Karpman heeft in de jaren zestig een instrument ontwikkeld: de Dramadriehoek. Dit geeft inzicht in de reden waarom een gesprek of een andere interactie niet bevredigend verloopt. En ook: waarom dat telkens weer gebeurt, alsof het een patroon is, of een vicieuze cirkel.

In de Dramadriehoek zijn er drie hoofdrolspelers die een min of meer vaste manier hebben om met elkaar om te gaan. Dit zijn de Aanklager, Redder en Slachtoffer. *

De Dramadriehoek ziet er als volgt uit:

 

Voor een goed begrip eerst een toelichting op de rollen.

Voor het gemak noteer ik alleen de ‘hij’-vorm,vanzelfsprekend kan daar ook ‘zij’ gelezen worden.

Aanklager
Linksboven in het schema vinden we de Aanklager.
Hij weet altijd alles beter, en zou het zelf allemaal heel anders doen.

Hij wijst de ander of andermans gedrag (of van bijvoorbeeld: de organisatie waar hij werkt, of van de politiek) sterk af – maar neemt zelf helemaal geen verantwoordelijkheid voor de kwestie.
Hij voelt zich beter dan de ander.

Hij is herkenbaar aan:

  • Het uitgangspunt van de Aanklager: ik ben OK, jij bent niet OK
  • Beschouwt anderen als minderwaardig en niet competent
  • Is een zwartkijker, doet beschuldigend, geïrriteerd en arrogant
  • Haalt anderen met woorden anderen naar beneden, kleineert
  • Zegt dingen als ‘Het is ook altijd hetzelfde…!’ en ‘Zo wordt het niks….’De Aanklager miskent zijn eigen aandeel in wat er gebeurt.

Redder
Rechtsboven: de Redder.
De Redder weet ook vaak van alles beter – maar niet op een beschuldigende manier zoals de  Aanklager. Nee, de Redder helpt, ondersteunt, redt en behoedt. Hij is sterk gericht op anderen, ziet direct waar dingen (misschien) mis (kunnen gaan) lopen – en zegt er iets over of onderneemt al actie. Je krijgt advies, hij geeft zijn mening of een oordeel. En dat alles ongevraagd.

Het gevolg is dat de Redder jouw verantwoordelijkheid overneemt.

  • Het uitgangspunt van de Redder: ik ben OK, jij bent niet OK
  • Denkt anderen te moeten helpen vanuit de overtuiging dat zij niet competent genoeg zijn om zichzelf te helpen
  • Neemt verantwoordelijkheid over
  • Geeft altijd goede raad en advies in de vorm van oplossingen
  • Zegt dingen als ‘Als je nou eens….’, ‘Ik heb even voor je…’, ‘Ik weet het, je moet….’Een Redder miskent de mogelijkheden van de ander om zelf te denken, zelf verantwoordelijkheid te nemen en op eigen benen te staan.

Slachtoffer
Het Slachtoffer vinden we onderin het schema van de Dramadriehoek.
Hij is onmisbaar in de Dramadriehoek – zonder deze rol valt er niets of niemand te Redden of Aan te klagen.

Mensen in de rol van Slachtoffer doen alsof ze niet in staat zijn om hun eigen problemen op te lossen. De eerste reactie bij tegenslag is: ‘Help mij! Wie kan mij helpen?’ In hun beleving kan er alleen een eind aan hun probleem komen als een ander zijn of haar gedrag wijzigt of een bepaalde actie onderneemt.

Een Slachtoffer leunt op de ander, neemt geen verantwoordelijkheid voor de situatie in het hier en nu. Hij voelt zich minder dan de ander.

  • Het uitgangspunt van het Slachtoffer: ik ben niet OK, jij bent wel OK
  • Acht zichzelf niet capabel, zoekt steun, is afwachtend
  • Stelt zich afhankelijk op, laat voor zich zorgen, dwingt zorg af
  • Heeft anderen nodig om helder te denken en besluiten te nemen
  • Doet dingen als:
  • Iemand die over zijn grenzen gaat niet aanspreken / corrigeren
  • Smoezen en uitvluchten verzinnen
  • Te laat komen, deadlines niet halen
  • Volhouden dat je niet gelukkig kunt zijn zolang de ander niet…Het Slachtoffer miskent zijn eigen mogelijkheden om problemen op te lossen. Ook miskent hij de mogelijkheid om tegelijkertijd te voelen en te denken: de emotie neemt de overhand.

De Slachtoffer-rol is een hardnekkige. Het Slachtoffer zal lang vasthouden aan de overtuiging dat hij niet in staat is zijn eigen problemen op te lossen. Want als dat standpunt losgelaten wordt, moet het Slachtoffer zelf aan het werk.

 

Verder lezen? Dat kan!

Lees over zelfbewust werken (deel 1-6)
Lees over het inzicht, de kern van zelfbewust werken (deel 2-6)
Lees over de rollen in de Dramadriehoek (deel 3-6)
Lees over het spel in de Dramadriehoek (deel 4-6)

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Dit is het tweede artikel uit een serie van zes artikelen.
Deze artikelen gaan over het antwoord op de kwestie: Wat kun je doen als je ongelukkig bent – en je omgeving zal niet veranderen?
Dit tweede deel gaat over ‘het begin van zelfbewust werken’ en ‘de valkuil van vermeende vriendelijkheid’.

Het begin van zelfbewust werken

Klagen. Zeuren. Cynisme. Mensen die in de afhankelijke positie zitten hebben het gevoel dat er hen iets wordt aangedaan. Zij leggen het probleem – en de oplossing voor het probleem – bij de ander.

Er zitten echter twee kanten aan het verhaal.

Aan de ene kant doet de ander iets dat je niet prettig vindt. En aan de andere kant: jij doet niets, of te weinig, om dit te voorkomen. Of je hebt het moment dat je kon kiezen om de situatie te beïnvloeden, voorbij laten gaan.

Kortom: je laat je iets aandoen. De ander doet iets, en jij staat toe dat de ander dit doet.

Het is misschien niet jouw schuld, maar wel jouw probleem. En dat is mooi, want de enige die echt in staat is om iets aan jouw probleem te doen, dat ben je zelf.

 

Dat is het begin van zelfbewust werken: het besef dat ‘de gedachte dat het probleem niet van jou is, is het probleem’¹.

Altijd.

De valkuil van vermeende vriendelijkheid

Waarom is het zo moeilijk om zelfbewust te werken?

Het antwoord is eenvoudig: je kiest ervoor om de lieve vrede te bewaren tussen jou en de ander. En gaat daardoor over je grenzen van wat je eigenlijk wilt of kunt geven.

 

Je hebt een goede reden om de lieve vrede te verkiezen boven de ‘confrontatie’ van het stellen van grenzen. Vaak ligt deze reden in ervaringen in het verleden en heb je – bewust of onbewust – een strategie gekozen waarmee je jezelf beschermt tegen agressie of afwijzing. Je doet aardig om dit te voorkomen, om erbij te horen, om gewaardeerd te worden.

Kortom: Angst stuurt je.

Op de korte termijn lijkt dit een goede strategie. Je vermijdt de wrijving of discussie of zelfs ruzie en alles blijft tussen jou en de ander pais en vree – en daar gaat het je om. Het beeld van een controverse is zo bedreigend dat je de nadelen van deze houding voor lief neemt.

En dat zijn er nogal wat:

  • Je neemt jezelf niet serieus. Je miskent jezelf door geen aandacht te vragen voor wat jij wilt of belangrijk vindt. Je ondermijnt je zelfvertrouwen, voelt je kleiner dan de ander.
  • Je wordt boos of geïrriteerd. Wat denkt die ander wel?! Maar die emoties laat je aan de buitenkant niet zien. Je houdt het voor jezelf, slikt het in. Keep on smiling.
  • Eén keer kan dit wel. Twee of drie keer ook nog wel, je kunt tenslotte goed incasseren.
  • Maar de ingehouden boosheid en ergernissen stapelen zich op. Het gaat ook niet weg. Het blijft maar door je hoofd malen. Je reageert het af met een snauw op je gezinsleden, de hond of de mevrouw bij de kassa.
  • Of: je houdt het bij jezelf en zoekt een ‘afvoerputje’, bijvoorbeeld door heel hard te werken, heel veel te sporten, heel veel uit te gaan. Of erger, je verlicht het rotgevoel door drank of drugs. Of gamen. Of iets anders waarin je jezelf even kunt verliezen.
  • Of: je gaat ‘zegeltjes sparen’. De ingehouden boosheid en irritatie spaar je op en als het vol is lever je het in een keer in – BOEM de lang opgekropte boosheid komt er ineens uit. De emmer van miskenning is vol en je hebt grote ruzie. Vaak om iets kleins en met de verkeerde persoon.
  • Het klinkt misschien raar, maar terwijl jij je miskend voelt – misken je ook de ander met wie je het gesprek ontloopt. Je neemt hem niet serieus doordat je niet laat weten wat je werkelijk vindt.

 

Meer weten? Dat kan!

Lees over zelfbewust werken (deel 1-6)
Lees over het inzicht, de kern van zelfbewust werken (deel 2-6)
Lees over de rollen in de Dramadriehoek (deel 3-6)
Lees over het spel in de Dramadriehoek (deel 4-6)

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Dit is het eerste artikel in een serie van zes artikelen. Dit eerste deel gaat over de inleiding en afhankelijkheid vs onafhankelijkheid.

Zelfbewust werken met behulp van de Heldere Driehoek

Inleiding

‘Het feit dat je denkt dat het probleem niet van jou is, is het probleem’.
Covey zei het al in zijn boek ‘De zeven eigenschappen van efficiënt leiderschap’. En sloeg de spijker op z’n kop.

Mensen die zich op hun werk afhankelijk opstellen hebben het gevoel dat dingen hun aangedaan worden. Zij werken hard, zijn loyaal aan de organisatie en proberen alle ballen in de lucht te houden. Het is veel, zij voelen zich zwaar belast maar ervaren te weinig invloed om de situatie te keren.

Ze zijn ongelukkig. Een andere baan wordt gezien als dé oplossing, maar inkomen en vastigheid houdt hen tegen om ook daadwerkelijk van werkgever te veranderen.

Een onmachtige status-quo.

Zo ontstond bij mij de vraag:
Wat kan je doen als je ongelukkig bent – en je omgeving zal niet veranderen:

  • Je werkgever niet
  • Je leidinggevende niet
  • Je collega’s niet
  • Je taakstelling niet
  • Je salaris niet
  • Je werkplek niet.

Afhankelijkheid vs. onafhankelijkheid

Dit gaat om de switch in werkhouding, van afhankelijk naar onafhankelijk, zelfbewust werken.

Een afhankelijke positie is herkenbaar aan erg hard werken zonder voldaan gevoel, blijvende vermoeidheid, werken in de ‘Waan van de dag’, groot verantwoordelijkheidsgevoel, taken en verantwoordelijkheden van collega’s overnemen, perfectionisme, werk dat nooit af is en ook ’s avonds en in het weekend door het hoofd speelt, irritaties of conflicten die niet uitgesproken of opgelost worden. Overbelasting is een logisch gevolg.

Een onafhankelijke positie is het perspectief waarin de doelen van het project én de eigen behoeften en wensen uitgangspunt zijn. Er is meer zelfvertrouwen waardoor de ruimte ontstaat om collega’s en andere betrokkenen op heldere wijze aan te spreken op hun deel van de verantwoordelijkheid binnen de taken of het project.

Onafhankelijk, zelfbewust werken wordt zichtbaar door:

  • duidelijke doelen stellen voor het eigen werk én voor jezelf
  • handelen op basis van eigen principes en waarden
  • een meer neutrale houding aannemen
  • grenzen van eigen verantwoordelijkheid en mogelijkheden kennen en kenbaar maken
  • realistisch doen (= niet remmend op proces door aanklaaggedrag of slachtoffergedrag)
  • discussies en zaken die minder goed lopen niet –of minder- op jezelf betrekken
  • anderen in staat stellen hun verantwoordelijkheid op te pakken en hen waar nodig ondersteunen.

 

Screenshot De Kern

De grote vraag is… hoe maak je de switch van afhankelijkheid naar een onafhankelijke, zelfbewuste positie?
Verder lezen? Dat kan natuurlijk!

Lees over zelfbewust werken (deel 1-6)
Lees over het inzicht, de kern van zelfbewust werken (deel 2-6)
Lees over de rollen in de Dramadriehoek (deel 3-6)
Lees over het spel in de Dramadriehoek (deel 4-6)

 

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Een voorstelling over het leven achter de gevel van het stadhuis!
Afgelopen vrijdag hebben we in Tilburg de voorstelling ‘Waterdragers’ van Het Zuidelijk Toneel gezien.
Ben je al geweest? Zo niet: gaan, want het is een aanrader.

De toneelschrijver heeft drie maanden meegedraaid bij de gemeente Eindhoven en op basis daarvan een voorstelling gemaakt. Het is een beklemmend stuk dat de complexe positie van de ambtenaar goed invoelbaar maakt.

Er worden oplossingsrichtingen geopperd voor de verantwoordingscultuur waar mensen niet meer hardop hun mening durven geven. Het is eerlijk, grappig én tragisch.
En voor mij heel belangrijk: het doet recht aan de inzet van ambtenaren.

Kortom, ik vond het heel inspirerend. Wij hebben er lang over nagepraat. Ik zou willen dat heel veel mensen – ambtenaren en niet-ambtenaren – dit gaan zien en erover praten!

Voor info en speellijst: http://www.hzt.nl/waterdragers

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Jarenlang werkt Arthur Gotlieb met veel plezier bij de Nederlandse Zorg Autoriteit. Hij geldt als expert op het gebied van dure medicijnen en is een toegewijd en zorgvuldig ambtenaar. De cultuur op zijn werk verandert. Hij voelt zich niet meer gewaardeerd. Sterker, hij wordt genegeerd, tegengewerkt en buitengesloten. Ze willen hem kwijt, is zijn stellige overtuiging.

‘Ik zit in een situatie die zo absurd is, dat ik mij gedeisd houd. Voor alles ben ik geschrokken van hoe slecht mensen kunnen zijn. Mijn verontwaardiging probeer ik te bedwingen. Als je toegeeft aan je boosheid, ga je lijken op datgene waar je tegen vecht.’

Op 24 januari 2014 pleegde Arthur Gotlieb zelfmoord.  Hij laat vier USB-sticks na met daarop een uitzonderlijk omvangrijk bezwaarschrift tegen zijn laatste jaarlijkse beoordeling van zijn functioneren bij de NZA. Ook bevat het een dossier over de misstanden binnen de organisatie van de NZA.

Zijn uitgebreide nalatenschap is door Joep Dohmen en Jeroen Wester, beiden redacteur van het NRC Handelsblad, bewerkt tot het boek Operatie ‘Werk Arthur de deur uit’. Het is een huiveringwekkend relaas. Lees het boek:  http://www.bertramendeleeuw.nl/boek/operatie-werk-arthur-de-deur-uit.

De ervaring van Gotlieb roept veel woede en verontwaardiging op. En terecht.

Op LinkedIn groep van Binnenlands Bestuur start Paul Kemperman op 15 september een discussie onder de naam ‘Werk … de deur uit’. Het is een hot item. Vandaag, acht dagen later, zijn er al bijna 70 reacties geplaatst. (Ook lezen? http://tinyurl.com/khrhn7b. Je moet wel lid zijn van de groep).

Een aantal contributors onderzoekt in de discussie de context en mogelijke oplossingen. Hoe ontstaan dit soort wantoestanden? Wat zou Gotlieb, en anderen in zo’n situatie, kunnen helpen?
Men zegt zinnige dingen, die helaas verdwijnen in lengte van de bijdragen. Dat is zonde.

Onderstaand vind je de werkbare suggesties op een rijtje.
Let wel: Dit is mijn interpretatie van wat belangrijk is in de discussie. Daarnaast lijken sommige opmerkingen misschien wat boud, nu ze zijn losgeknipt van de context. Lees de hele discussie voor een meer genuanceerd beeld.

  1. Ontwikkel tegenkracht:
  • Betrek de OR. Betrek HRM. ‘Er zijn goede regels en structuren, gebruik die. Bouw bruggen naar integere collega’s. Wees hard naar incompetentie en mobiliseer weerstand daartegen. Tegenspraak en openheid zijn de enige dingen die kunnen helpen’. (Tom van Doormaal, Owner, Eap consultancy).
  • ‘Het gaat om weerbaarheid in de sociale verbanden op de werkplek. Daarmee gooi ik geen reglementen en normen en wetten weg, maar de vraag is hoe collega’s er mee om gaan, wanneer iemand klem komt te zitten.’ (Tom van Doormaal)
  1. Maatregelen ‘aan de voorkant’:
  • ‘Bij de selectie van managers enerzijds meer waarde toekennen aan zelfbeheersing, daadwerkelijk verantwoordelijkheid nemen en empathie en anderzijds narcisme en sociopathie zwaarder negatief laten tellen.’(Peter Goedkoop, senior adviseur P&O jurist)
  1. Maatregelen ‘aan de achterkant’:
  • Mogelijkheid onderzoeken van strafrechtelijk vervolgen van de werkgever (Paul Kemperman, praktische adviezen bestuurs- en ambtenarenrecht)
  • ‘Beter toezicht is geen kwestie van meer regels maar van beter waarnemen, meer integriteit, meer moed. Mensen stimuleren hun mond open te doen’. (Dirk Boersma, Associate/trainer/consultant at Centrum voor Excellent leiderschap)
  1. En het belangrijkste – wat kun je ZELF doen:
  • ‘Hou een dagboek bij, bewaar alles, neem gesprekken op, vertrouw niemand, ga weg voordat het te laat is en wees eerlijk tegenover de mensen die je dierbaar zijn’. (Paul Kemperman)
  • ‘Stel je minder afhankelijk op. Kies een meer onafhankelijke positie – en neem, naast het werk, ook je eigen doelen en behoeften serieus’. (Vieve ter Laak, Ambtenaar & Werkdruk Koningin)
  • ‘Toch denk ik dat de krachtigste oplossing voor het probleem in het zelfsturend zijn, te vinden is. Maak een andere keuze zegt Vieve en daar zit de kern van zelfsturend zijn. Zelf keuzes kunnen, willen en durven maken. Als je zelfsturend bent hoef je niet in een achterhoede gevecht terecht te komen. Dan wordt het een voorhoede gevecht. Je kunt dan, indien nodig op tijd de bakens verzetten’.(Dirk Boersma PCC)
  • ‘Maak die bezwaarcommissies en ambtenarenrechters werkeloos door er samen uit te komen! (Natuurlijk een utopie, dat snap ik ook.) Dat vraagt veel besef van eigen verantwoordelijkheid van beide partijen, vooral elkaar niet overvragen en – óók vooral – elkaar wat ruimte geven’. (Peter Goedkoop)
  • ‘Ik heb ervaren dat je best kunt tegenspreken en dat het helpt als je niet bang bent.’ (Dirk Boersma PCC)
  • ‘Maak gebruik van de regels die je beschermen, wees hard naar incompetentie en mobiliseer weerstand daartegen’.(Tom van Doormaal)
  • ‘Er zijn goede regels en structuren. Gebruik die. Daar is wel wat voor nodig, maar maak je dat eigen. Stop met klagen dat het nu eenmaal zo gaat, als het gaat’.(Tom van Doormaal)

Last but not least: een advies van Rene van Baren (Adviesbureau Van Baren / Professor Public Politics). Hij pleit voor het inrichten van een onafhankelijke autoriteit waar misstanden als deze kunnen worden gemeld – op een veilige manier, zonder het hoofd op het hakblok te moeten leggen.

U dienend,

Paraaf Vieve

De Ambtenaren & Werkdruk-Koningin,
Vieve ter Laak

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Uit de praktijk van Heldere Zaken.

Nathalie is een jonge ambtenaar. Slim en ambitieus als ze is, heeft ze na haar studie al vlug een baan gevonden als beleidsmedewerker bij een middelgrote gemeente. Ze werkt er nu bijna een jaar.

Nathalie vindt dat ze niet goed uit de verf komt – en ook haar leidinggevende had meer pit en focus in haar functioneren verwacht. Zijn belangrijkste punt van kritiek: Nathalie zou meer op het proces moeten sturen dan op de inhoud.

Nathalie staat voor wat ze doet.

“Ik vind integriteit heel belangrijk. Collega’s weten wat ze van me kunnen verwachten. Ik werk graag samen, vind dat heel belangrijk. Ik kom ook graag samen tot een besluit, neem niet zo gemakkelijk het voortouw”.

Om haar vraag zo concreet mogelijk te maken, vraag ik haar “waar maak je je nu, op dit moment, zorgen over?”.
Nathalie vertelt:

“Ik heb de opdracht om onderzoek te doen voor een advies aan de Raad. Ik doe dat zelfstandig, onder supervisie van mijn collega Patrick. De aanbevelingen moeten begin september af zijn.

Ik vond het best een grote verantwoordelijkheid maar het onderzoek liep lekker. Tot ik eind juni tot de ontdekking kwam dat mijn vakantie en die van Patrick precies op elkaar aansloten! En Patrick’s inbreng heb ik nodig, hij moet het stuk goedkeuren. Er lag nog een hoop werk. Hoe dan ook: ik zag geen andere mogelijkheid dan mijn vakantie uit te stellen. Gelukkig had ik niets geboekt.

Uiteindelijk kon ik anderhalve week later op vakantie dan gepland. Het stuk was af – op de correcties van Patrick na. Patrick zei dat hij de correcties wel tijdens zijn vakantie zou doen.

Toen mijn leidinggevende vroeg of ik de einddatum van het onderzoek zou halen, heb ik geantwoord: “ja hoor!”. Stom! Omdat ik dacht: “Aiai, ik maak me zorgen!” Maar dat heb ik niet gezegd. Ik wilde mijn twijfels aan Patrick niet uitspreken. En ik vind dat je ervan uit mag gaan, dat als iemand iets toezegt dat ie het dan doet.

Inmiddels is Patrick al weer een week terug en ik heb de correcties nog niet. Ik heb er buikpijn van.
Nee, ik heb hem niet meteen aangesproken, dat vind ik gewoon niet kunnen. Je moet iemand de kans geven om weer rustig te beginnen. Ik heb hem wel direct gemaild. En hij wéét het toch, dat we dit hebben afgesproken?

Ik maak me erge zorgen dat mijn leidinggevende een heel verkeerd beeld van me krijgt. Hij denkt vast dat ik niet resultaatgericht ben. Terwijl ik alles heb gedaan wat ik kon! Ik heb zelfs mijn vakantie uitgesteld!”

 
Aha! Dit is een veelvoorkomend probleem – Nathalie is niet de enige die in deze valkuil stapt. Omdat het zo belangrijk is om aardig gevonden te worden – of liever: omdat het zo spannend is om grenzen te stellen naar anderen – zet ze zichzelf buitenspel. En dus:

  • Nathalie werkt hard om integer te zijn. Afspraak is afspraak!
  • Tegelijkertijd durft ze anderen niet aan te spreken op hun verantwoordelijkheid.
  • En is zij niet tevreden over haar eigen functioneren. Dit maakt haar nog meer onzeker.
  • Nathalie neemt veel minder invloed op de resultaten en het proces dan mogelijk is.
  • Haar leidinggevende en collega’s vinden dat ze weinig standvastig en resultaatgericht is.
  • En heel concreet: het resultaat is onder de maat!

De oplossing voor deze ‘strategie van afhankelijkheid’
Aan de hand van de Dramadriehoek krijgt Nathalie inzicht in haar strategie van afhankelijkheid – en waarom dat niet werkt. Met de Heldere Driehoek zoeken we de meer onafhankelijke positie.
En oefenen we – heel praktisch – in het formuleren van zinnen die recht doen aan ieders verantwoordelijkheid, zonder aanvallend zijn.

Duidelijk zijn en toch aardig zijn.
Het is gemakkelijker dan je denkt. En het geeft veel rust in je hoofd.

 

jazeggenneevoelen
Waarom ja zeggen als je néé voelt?

Het is niet zo moeilijk om je de strategie van onafhankelijkheid eigen te maken.

Het gaat Nathalie ook lukken. Niet van de ene op de andere dag, toch de verandering is direct merkbaar. Ik voorspel haar een hele mooie, invloedrijke toekomst bij de overheid!

Meer lezen? Misschien vind je dit blog ook interessant. Of deze.

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Dit bericht las ik in de LinkedIn-groep van Ambtenaar 2.0.
En ik werd er helemaal blij van.

De ambtenaar – kostenpost of kostenbewaker

Ard den Outer Strategisch adviseur Opdrachtgeverschap en Marktbenadering

Ik ben overtuigd ambtenaar. Ik denk dat ik een meerwaarde heb in het reduceren van maatschappelijke kosten bij het handhaven van een acceptabele kwaliteit van (samen)leven.

Toch zie ik dat de ambtenaar steeds meer als kostenpost wordt gezien (en de toegevoegde waarde geen onderwerp van gesprek meer is). Wat kunnen wij eraan doen om dit beeld te veranderen ? Hoe maken wij duidelijk dat met te weinig ambtenaren het verantwoord uitgeven van geld van anderen niet meer mogelijk is ?

Briljante ideeën zijn zeer welkom.

Groet, Ard.

Ard zegt: ‘Ik ben overtuigd ambtenaar’. Wauw! Mijn hart maakte een sprongetje toen ik die zin voor het eerst onder ogen kreeg. Met overtuiging ambtenaar zijn; dat heb ik nog niet zo vaak gehoord, laat staan zwart op wit gezien.

De taak van een ambtenaar is om uit te voeren wat de politiek heeft besloten. De rol van de  ambtenaar in de publieke zaak is om dat zo goed en loyaal mogelijk te doen. Zou dat de overtuiging van een ambtenaar kunnen zijn?

Ik ken heel veel ambtenaren die hun vak naar beste kunnen uitvoeren. Die loyaal zijn, midden in de gemeenschap staan en altijd bereid zijn om ‘the extra mile’ te gaan voor het publieke belang. Dus tot zover weinig nieuws. Het verdrietige is dat vak ‘ambtenaar’ kennelijk niet meer iets is om trots op te zijn.

‘Als het Gemeen u roept, dien het als uzelve’.  Het Gemeen, dat is de publieke zaak.  Dat was de opdracht die mijn vader, als broekie van 17 jaar, kreeg toen hij startte als gemeenteambtenaar. Het roept termen op als: gewetensvol, eerlijk, naar allerbeste kunnen. En uiteraard: het publieke belang op nummer 1. Mooi he?
Dat is heel veel om trots op te zijn!

Het is dit trotse, het hoopvolle en positieve dat mijn hart een sprongetje doet maken. Het zelfvertrouwen van een ambtenaar die weet dat zijn bijdrage goed doet aan het functioneren van de gemeente en de samenleving.

Het ambtenaarschap is vaak een uitdaging. Er kunnen veel redenen zijn om niet optimistisch en energiek te blijven. Vakinhoudelijk is het meestal geen gebaand pad. Er komen taken bij terwijl tegelijkertijd flink bezuinigd wordt. Je hebt als ambtenaar soms minder invloed dan je zou willen, je visie en ideeën worden niet altijd opgepikt. Bovendien is de publieke opinie vaak negatief. Probeer dan maar energiek en trots je vak uit te blijven voeren.

Dan is het goed om de meerwaarde van je bijdrage aan de publieke zaak te kennen. Daar overtuigd van te zijn. En er rond voor uit te komen. Er trots op te zijn!

Dank, Ard, voor het mooie voorbeeld.

@Ard, ik ben heel benieuwd naar je reactie. Hoe kunnen we meer mensen inspireren?
@Allen, hoe zien jullie dit? Reageer aub op Ard’s initiele vraag, of onderstaand.

U dienend,
De Ambtenaar & Werkdruk Koningin

Paraaf Vieve

Vieve ter Laak

De Ambtenaren&Werkdruk Koningin wil alle ambtenaren in Nederland inspireren tot meer zelfbewust en onafhankelijk werken.

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

 “En wat is jouw oplossing om je werk af te krijgen als je te weinig tijd hebt?”
“Nou, gewoon, harder werken!” antwoordde ze op een toon van ‘ja, hoe anders?!’

“En hoe gaat dat, hou je het een beetje vol?”
“Euh, ja, nee….” en in tranen vertelt Marit over de lamme vermoeidheid die maar niet over gaat, over de machteloosheid dat niemand haar kan helpen met de bergen werk, over de tas met werk op zondagochtend, werken tijdens zwemles van haar dochter. En dat het gelukkig bijna vakantie is. Maar dat er nog zoveel moet gebeuren…

Harder werken is niet de oplossing.
Daar is Marit nu ook achter. Maar wat dan wel?

Werk overdragen?
Nee, gaat niet – haar collega’s werken ook heel hard. En veel. Geen ruimte daar.

Nee zeggen kan ook niet.
Want alles is belangrijk. En alles is van alles afhankelijk.

En gewoon heel hard ‘STOP’ roepen?
Het gewoon niet meer doen? Nee! Dat kan echt niet, want dan komt het werk bij haar collega’s terecht. Dus dat zou heel oncollegiaal zijn.

In Marit’s ogen is de van haar overwerktheid: teveel werk in te weinig tijd.
Dwingende deadlines, urgente bestuurlijke opdrachten, collegiale vragen tussendoor, vervangen van zieke collega’s en de volle mailbox maken de Waan van de Dag dwingend. Dat is maar de helft van het antwoord.

Maar het is niet de echte reden. Die andere, echte reden, die kennen we allemaal. Maar we praten er niet gemakkelijk over.

De andere helft van de oorzaak zit in Marit’s persoonlijkheid verankerd. En gaat niet over inhoudelijke zaken.
Marit: “Ik ben eigenlijk wel perfectionistisch, alles moet gewoon helemaal goed. Ik hou er niet van om fouten te maken, die probeer ik kost wat kost te vermijden. Nadeel is dat ik veel nadenk. En ook wel twijfel. Daardoor blijven dingen soms wat langer liggen, ja. En ik slaap er soms slecht van. ”

Aha! En hoe komt dat dan?
“Ik heb het gevoel, nou ja, ik weet het zeker, dat mijn baan te hoog gegrepen is. Ik werk me rot om te voorkomen dat ik door de mand val, dat ze zien dat ik het niet kan. Hard werken en gewoon goed werk leveren dus, waar een ander niets op kan aanmerken.”

De echte, maar onbewuste reden van hoge werkdruk – waar komt het vandaan?
Marit vertelt over haar jonge jaren. Ze is de jongste van drie zussen. De twee oudsten deden fluitend het gymnasium en gingen studeren, Rechten en Economie. Met briljante cijfers geslaagd. Van Marit werd hetzelfde verwacht, maar al op de lagere school lukte dat niet zo goed. Ze ging met moeite naar de havo en bleef daar ook nog ‘ns zitten. Uit pure frustratie deed ze toen een tijdje helemaal niets meer op school. Met veel inzet haalde ze uiteindelijk haar diploma, maar Marit was en bleef het domme gansje van de familie….

Marit’s werkdruk heeft dus een particuliere, privé oorzaak. Die oorzaak ligt buiten het werk. Maar is het daarmee ook een persoonlijk probleem dat in eigen tijd opgelost moet worden en onder de pet moet blijven?

De effectiviteit van de organisatie is ervan afhankelijk. Dus is het een persoonlijk probleem, dat we gezamenlijk hebben.  Veel collega’s lijden, net als Marit, onder een te hoge werkdruk. En heel vaak is de oorzaak een overtuiging of gevoeligheid die in de jeugdjaren is opgedaan.

Niet iedereen is zich van de impact van deze gedachten bewust. Marit werkt al vele jaren met deze overtuiging, is er helemaal aan gewend en is zich niet bewust van deze oorzaak van haar werkdrukbeleving. En dat geldt ook voor haar collega’s: die hebben ook ieder hun eigen gevoeligheden. Je ziet ze misschien niet, ze zijn er wel!

Het grappige is: je ziet het bij een ander veel beter dan bij jezelf. Samen onderzoeken van je gevoeligheden in je werkstijl blijkt enorm goed te werken. Herkenning, erkenning en samen komen tot een nieuwe werkwijze die wel past.

De hoeveelheid werk wordt er niet minder van. En dat hoeft ook niet, want je effectiviteit en werkplezier vliegt omhoog!

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Maandagochtend. Het begin van een hele drukke week. Sandra doorloopt haar agenda. Het weekend lijkt nu al lang geleden!

Ze klapt net haar laptop open als collega Anja met twee bekertjes koffie in de deuropening staat. Extra melk en extra suiker, precies haar smaak. Voor Sandra er goed en wel erg in heeft, schuift Anja een stoel bij en steekt van wal. Haar twaalf jaar oude kater is een dag eerder geschept door een auto en heeft het niet overleefd… Het is een drama. Anja gaat helemaal op in haar verhaal en houdt het niet droog.

Ondertussen wordt Sandra steeds ongelukkiger – niet over de overreden kat maar over al het werk dat ligt te wachten. Toch vist ze de tissues uit haar tas en luistert ze naar Anja’s verdrietige verhaal – zoals een goede collega betaamd.
Als Anja een half uur later haar kantoor verlaat, is Sandra’s stress torenhoog. Maar ze blijft dapper glimlachen.

Twee uur later: Sandra weet niet wat haar overkomt. De ontroostbare Anja van vanmorgen heeft zich herpakt en uit stevige kritiek op een beleidsstuk van haar meelevende collega. Nou ja….!!! Sandra is compleet uit het veld geslagen – verbazing, verontwaardiging en boosheid. Ze kan geen woord uitbrengen, maar van binnen is zij woest. Wat denkt ze wel, die Anja! Eerst haar als praatpaal en uithuilschouder gebruiken en daarna, ten overstaan van iedereen, haar eventjes als ondeskundig wegzetten!
Hoe langer Sandra er over nadenkt, hoe kwaaier ze wordt.

Als ze ’s avonds om zeven uur de deur van kantoor achter zich sluit, voelt ze zich uitgeput en katerig. En dat komt niet alleen door het werk dat niet meer wilde vlotten…

Herkenbaar?

Dramadriehoek – Heldere driehoek

Sandra is helemaal verstrikt geraakt in de Dramadriehoek. In dit model van Stephen Karpman (1968) wordt inzichtelijk gemaakt hoe mensen samen een interactie patroon creëren dat gesprekken en samenwerking frustreert. En het is voorspelbaar: hetzelfde patroon herhaalt zich telkens opnieuw.

dramadriehoekDe Dramadriehoek kent drie rollen: Aanklager, Redder of Slachtoffer.
In dit voorbeeld vindt Sandra het belangrijk om klaar te staan voor iemand in nood. En misschien nog wel belangrijker: zij wil kost wat kost aardig gevonden worden.

Sandra neemt hier de rol van Redder. De angst om niet aardig gevonden te worden maakt dat ze haar werkelijke behoefte – tijd om zich voor te bereiden op het overleg – niet eens aan de orde stelt. Zij offert zonder slag of stoot haar gemoedsrust op ten gunste van haar collega. Zo scoort zij weliswaar een tien voor ‘aardig gevonden’ worden maar het gaat ten koste van haar professionaliteit.

De miskenning volgt in het werkoverleg: In Sandra’s beleving heeft ze Anja iets moois gegeven – tijd, aandacht en erkenning – en ze meent (waarschijnlijk op onbewust niveau), dat Anja haar daarvoor iets verschuldigd is in de vorm van loyaliteit of waardering. In de dramadriehoek kan dit de Aanklager zijn.
De kritiek die Anja heeft geuit op haar functioneren, vat ze op als een persoonlijke aanval en ze is helemaal uit het veld geslagen. In de Dramadriehoek: het Slachtoffer.

De gevolgen zijn groot: boosheid, verdriet, onbegrip, moe, concentratieverlies, motivatieverlies, slecht slapen… ga zo maar door.

En de oplossing?
helderedriehoek

Dezelfde situatie met één groot verschil: Sandra neemt zichzelf en haar taak serieus. Wel wil zij aandacht geven aan verdrietige Anja. Sandra zou dan kunnen zeggen: ‘Anja, wat ontzettend rot en verdrietig voor je!

Het is zo erg als zo’n beestje waar je veel van houdt iets overkomt. Ik heb het hartstikke druk, maar laten we nu even samen die koffie doen, en zullen we dan straks, tijdens de lunch samen een ommetje maken? Vind je dat een goed idee?’
En dan, na vijf minuten koffie, onderbreekt Sandra het relaas van Anja en gaat aan de slag.

Nu is Sandra is heel helder en realistisch, en check nog even of Anja het ook een goed idee vindt. De Heldere Driehoek: De situatie is zoals het is, alle belangrijke zaken worden benoemd, en op basis daarvan wordt een passende oplossing gedacht.

Inzicht in de diverse posities van de Dramadriehoek – en vervolgens ‘veranderen door doen’ is het begin van de oplossing voor hoge werkdruk en frustraties.

Herken je zoiets uit jouw werkomgeving?

Deel het hieronder met mij.

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]

Uit de praktijk.

Twee middelbare mannen. Gezellige, goedlachse, extraverte types. Werken al jaren op de administratieve afdeling van een omvangrijke organisatie. Groot gebouw, veel collega’s. Met z’n tweeën in een kantoortje op de eerste verdieping, aan het eind van de gang. Weinig aanloop. Ze missen bedrijvigheid en reuring, want aan elkaar hebben ze niet meer zoveel te melden.

Dus bedenken ze een waterdicht plan. Direct in te voeren en lage investeringskosten.

Na installatie van het feature, gaat het nieuws als een lopend vuurtje door het gebouw. Sommige collega’s proberen nog de kennis onder de pet te houden, maar er is geen houden aan. Al na een paar dagen is het een begrip. De kamer ‘op de eerste aan het eind van de gang’ wordt een hotspot voor – hé, dat is opvallend – vooral vrouwelijke collega’s.

Wauw, wat een succes!
De mannen zijn erg in hun nopjes. Er wordt weer gelachen op kantoor, een geintje hier, een kwinkslag daar. Meest gehoord – maar alleen tegen vrouwen:
“Graag gedaan hoor! En nou moet je wel een liedje zingen!”

Die flauwe opmerkingen laten de vrouwen zich maar welgevallen. Het is ook zo lekker. Om een graai te doen… in de droppot.

Vieve ter Laak
Ik buig gevoelens van frustratie & onmacht om naar invloed en regie.

T:  06 – 52 372 572
E:  info@heldere-zaken.nl

Contact

De Heldere Zaken updates in je mailbox? Schrijf je hier in.

[yikes-mailchimp form="1"]